Właściciele kopalni Zwierzinowie

Szczęścia przy wydobyciu węgla w Polskiej Ostrawie (dziś Śląskiej) od 1838 roku szukał także Josef Zwierzina, właściciel hut żelaza w Mariánskem Údoli koło Ołomuńca. Ten przedsiębiorca urodził się 5 lutego 1775 w Přelouči jako syn handlarza miedzią. Kapitał na swoją działalność pozyskał przede wszystkim w drodze dwukrotnego małżeństwa. Pierwszy  raz ożenił się z córką bogatego kupca praskiego, drugi raz z Franciszką, córką piwowara Kopečnego. Jako dzierżawca zaczął  prowadzić interesy w 1814 roku w kopalniach rud żelaza koło Chvaletic, gdzie w 1816 roku uruchomił hutę żelaza. W 1823 roku sprzedał huty i uzyskany kapitał zainwestował w dolinie rzeki Bystřičky, gdzie przebudował opuszczoną hutę metali na hutę żelaza z wielkim piecem i hamrem (Huty żelaza i fabryki drutu w Mariánskem Údoli). Po ich sprzedaży  skoncentrował się już na wydobywaniu węgla i koksownictwie. W Slezské Ostrawie wybudował  kilka mniejszych kopalni. Kiedy Josef Zwierzina zmarł w Ołomuńcu 31 maja 1858 roku, pozostawił swoim spadkobiercom znaczny jak na owe czasy majątek, a to trzy wielkie domy w Moravskej Ostrawie, dom na rynku w Ołomuńcu, działkę o powierzchni 1892 m? we Vranově Lhotě w majątku Biskupice oraz kopalnie węgla kamiennego w Polské Ostrawie.

Podobnie jak w czasach Mauerów, system zamieszkiwania w willi na ulicy Nádražní numer 6 był taki sam również w czasach Zwierzinów. W czasie spisu ludności mieszkała tam Helena Zwierzinova i jej matka, Ida Goldova . W mieszkaniu z nimi przebywała także ich kucharka Marie Nitschova z Horního Domášova v Jesenikach. Mieszkanie na pierwszym piętrze wynajmowała rodzina Františka Weisshuhna, potomka Karla Weisshuhna i wspólnika znanej opawskiej firmy ?Carl Weisshuhn &Sohne, Opava?, która między innymi założyła i posiadała  papiernię w Žimrovicich.

W mieszkaniu w suterynie wynajmował mieszkanie  pracownik poczty z Dyrekcji Poczt i Telegrafów Josef Špiller z małżonką Emilią.

Na mocy dekretu Prezydenta Republiki, willa Zwierzinów została skonfiskowana i na podstawie rozporządzenia Rady Narodowej w Opawie z dnia 10 listopada 1945, roku została objęta  zarządem państwa. Zarządcą willi został Adolf Dostal, który mieszkał w skonfiskowanej willi i prowadził w niej filię ostrawskiej firmy Przedsiębiorstwa Górnicze BAPO. Wielkie przestrzenie willi pozwoliły na ulokowanie w niej w 1946 roku również filii Aeroklubu Republiki Czechosłowackiej, prowadzonej przez  Františka Schillera oraz Instytut  Doskonalenia Rzemiosła, jako organizacji Izby Handlowej i Rzemieślniczej w Opawie.

W rękach państwa

Po zakończeniu wojny, na mocy decyzji Rady Narodowej, nadeszła pierwsza fala zmian nazw ulic i placów, polegająca przede wszystkim na  usunięciu nazw niemieckich. Z planu miasta  wymazano również Banhofstrasse - ulica Nádražní, zaś zamiast tych nazw pojawiła się ulica U východního nádraží (Przy dworcu wschodnim). Na willi jednak pozostał numer orientacyjny ?6?. Po puczu lutowym nastąpiła era nazw poświęconych budowniczym socjalizmu i komunizmu, a komunistyczne kierownictwo Opawy nie chciało pozostać za tymi dążeniami w tyle. Nazwisko pierwszego komunistycznego prezydenta wymagało jednak odpowiedniej oprawy, więc w 1948 roku w Opawie powstała Aleja Gottwalda, a to poprzez połączenie  trzech ulic: Hrnčirskej, Janskej i U východního nádraží. Willa otrzymała nowy numer 28. Kolejna zmiana adresu nastąpiła już po upadku reżimu komunistycznego  w 1990 roku, kiedy na miejsce Alei Gottwalda  powstały dwie ulice, a to Hrncirská i  Janská. Willa otrzymała nowy numer 4.

Stpniowo jedynym użytkownikiem willi stała się Izba Handlowa i Rzemieślnicza w Opawie, kiedy już udało się jej w 1947 roku wyprowadzić siedzibę firmy BAPO i Aeroklub CRS.

Izba Handlowa i Rzemieślnicza w Opawie  została utworzona w celu wspierania handlu, przemysłu i rzemiosła na Śląsku. Najpierw miała swoją siedzibę w opawskim ratuszu, następnie w obiekcie Muzeum Sztuki i Przemysłu Franciszka Józefa I (dziś budynek wystawowy Śląskiego Muzeum Krajowego  w Sadach u muzea) i na koniec w samodzielnym obiekcie zbudowanym na miejscu  budynku mieszkalnego na ulicy Nádražní. Instytucja ta,  w willi  Zwierzinów na ulicy Nádražní nr 6, ulokowała Instytut Doskonalenia Rzemiosła. Na podstawie dochowanych planów po modernizacji, w budynku znajdowało się na pierwszym piętrze kilka pracowni, laboratorium chemiczno-technologiczne, sala wag, gabinety i magazyny pomocy naukowych, zaś na parterze wykrywacz metali, laboratoria mechaniczno-technologiczne, zbiory technologiczne, sala do nauki fryzjerstwa, suszarnia włosów, aula wykładowa i magazyny.

Jednak reżim komunistyczny w krótkim czasie zlikwidował prywatny sektor rzemieślniczy, a w związku z tym w 1950 roku przestała istnieć również Izba Handlowa i Rzemieślnicza w Opawie. Zanikł również Instytut Doskonalenia Rzemiosła  i w dniu 18 maja 1950 jego obiekt stał się własnością Państwa Czechosłowackiego, przechodząc na własność przedsiębiorstwa państwowego Czechosłowackie Zakłady Maszyn Ciężkich, a następnie przedsiębiorstwa Ostroj Opawa. Po przejęciu tej willi przez Ostroj, natychmiast przystąpiono do jej rekonstrukcji, zgodnie z projektem opracowanym przez  atelier architektoniczne Stavprojekt Opawa. W pomieszczeniach na pierwszym piętrze  dobudowano ubikacje, zaś na parterze powstały pracownie i pokoje dla nauczycieli. Po zbudowaniu nowego obiektu nauczania na Kolofíkově nábřeží, willa w Alei Gottwalda straciła swoje znaczenie i przez krótki czas była wykorzystywana przez organizację związków zawodowych Ostroj. W 1953 roku dyrekcja zakładów zdecydowała o przebudowaniu willi na żłobek. Przebudowa zmieniła willę nie do poznania. Po przedzieleniu pomieszczeń ściankami działowymi na pierwszym piętrze powstały pokoje dzienne dla  maluchów, a w holu wybudowano windę. W czasie kolejnej przebudowy w 1958 roku dobudowano taras. W 1966 roku nastąpił pierwszy remont generalny żłobka, obejmujący przede wszystkim  roboty zewnętrzne. Kolejny etap generalnego remontu został wykonany w 1972 roku na podstawie projektu. Jego inwestorem był Ostroj przedsiębiorstwo państwowe Opawa, a prace wykonywało Powiatowe Przedsiębiorstwo Budowlane Opawa. Między innymi zbudowano windę do przewożenia posiłków oraz nowe centralne ogrzewanie.

Losy budynku po 1990 roku

Prywatyzacja Ostroja w 1992 roku oraz zapoczątkowanie nowego kierunku wychowania dzieci w rodzinie po upadku komunizmu, oznaczało również koniec żłobka zakładowego na ulicy Janskej numer 4. Obiekt ten został wynajęty  przez Pierwszy Bank Śląski S.A. Natychmiast przystąpiono do przebudowania willi, zgodnie z potrzebami banku. Jednak bardzo zła gospodarka prowadzona przez bank doprowadziła do jego upadku. Pomieszczenia willi przez pewien czas nie były użytkowane. Wkrótce willa została wynajęta przez właścicieli Ostroja różnym firmom, jako śląskie centrum menedżerskie. W 1999 roku willę kupiła  spółka G. M. PROJECT, która do tej pory miała swoją siedzibę na Dolním náměstí. Firma natychmiast przystąpiła do generalnego remontu willi, dążąc do osiągnięcia jej wyglądu zewnętrznego oraz układu wewnętrznego, jak najbardziej zbliżonego do stanu pierwotnego. Zburzono nie pasującą przybudówkę z 1958 roku i wszystkie wewnętrzne urządzenia związane ze żłobkiem. Jednocześnie zlikwidowano kotłownię węglową, służącą również dwóm  sąsiadującym obiektom. Pomieszczenia wewnętrzne były zaprojektowane prawdopodobnie tak, jak przewidywał pierwotny plan oraz przystosowane do potrzeb firmy konsultingowo-inżynierskiej.  Oprócz pomieszczeń biurowych, w budynku znajdują się również pomieszczenia reprezentacyjne, których  wyposażenie przywodzi na myśl  atmosferę z czasów pierwszych właścicieli.

Josef Gebauer

Archiwista

Dla potrzeb stron www przygotowali Jiří Spáčil i Jiří Moninec.

do góry